NCERT Class 9 Sanskrit
Class 9 Sanskrit: Sharada chapter-wise practice
By now Sanskrit papers mix reading comprehension, grammar and translation. Every chapter has questions on the passage, the key word forms and the grammar points it teaches.
- 16 chapters
- 788 practice questions
Sharada (शारदा)
-
Chapter 1 सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्
गीतपाठः संस्कृतभाषायाः ऐक्य, संस्कार, विश्वबन्धुत्व, शान्ति, त्याग तथा ज्ञान-विज्ञान-संयोगरूपं महत्त्वं बोधयति।
Topics: पाठभूमिका और कवि-परिचय, ऐक्य और भारतीयत्व, मन-वाणी-संस्कार, विश्वबन्धुत्व और पञ्चशील, पुरुषार्थ और कल्याण, शब्दार्थ और समास-विग्रह, भावार्थ और भाषण-कौशल
-
Chapter 2 सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः
कौटिल्यसूत्र के आधार पर पाठ धर्म, अर्थ, सुख, न्यायपूर्ण कमाई, औचित्यपूर्ण व्यय, सञ्चय, निवेश और आर्थिक-साक्षरता का संतुलन सिखाता है।
Topics: सूत्र और मूलभाव, धर्म-अर्थ-सुख सम्बन्ध, न्यायपूर्ण अर्थोपार्जन, औचित्यपूर्ण व्यय, सञ्चय और निवेश, चक्रवृद्ध्यंश, धातुरूप और प्रश्ननिर्माण
-
Chapter 3 आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति सः पण्डितः
नामदेव-महाराज की कथा द्वारा सर्वभूतदया, ईश्वरदर्शन, क्तवतुप्रत्यय, उपपदविभक्ति और समास-अभ्यास सिखाया गया है।
Topics: कथा-भूमिका, नामदेवभक्ति, करुणा और सर्वभूतदया, घटनाक्रम और संवाद, उपपदविभक्तयः, क्तवतुप्रत्ययः, समास और शब्दार्थ
-
Chapter 4 न खलु वयस्तेजसो हेतुः
खुदीराम बोस के जीवन से बाल-वय में भी तेज, साहस, देशभक्ति और त्याग का आदर्श; साथ में सन्धि, समास, भूतकाल और चित्-प्रत्यय-अव्यय।
Topics: खुदीरामस्य जीवनभूमिका, बङ्गभङ्ग और जनजागरण, क्रान्तिप्रशिक्षण और प्रतिज्ञा, किङ्ग्ज़फोर्ड्-प्रसंग और हौतात्म्य, वीरता का मूल्य, सन्धि और समास, भूतकाल और चित्-अव्यय
-
Chapter 5 एषा सा कृतकबुद्धिः मानवबुद्धेः सहकरी
विद्यालयी संवाद के माध्यम से कृतकबुद्धि की परिभाषा, प्रकार, उपयोग, दत्तांश, पूर्वग्रह, नैतिकता, डीपफेक और मानव-शिक्षक की भूमिका समझायी गयी है।
Topics: कृतकबुद्धेः परिभाषा, उदाहरणानि और प्रकाराः, दत्तांश, यन्त्राधिगम और पूर्वग्रह, उपयोगक्षेत्राणि, नैतिकता और सुरक्षा, मानवबुद्धेः सहकरी, कारक, कर्तृ-क्रिया, विशेषण-विशेष्य
-
Chapter 6 मनःपूतं समाचरेत्
विभिन्न सुभाषितों के माध्यम से शुद्ध मन, धर्मलक्षण, अभ्यास, पुरुषार्थ और विवेकपूर्ण आचरण की शिक्षा।
Topics: मनःपूत आचरण और प्रथम सुभाषित, धर्मलक्षणानि, श्रेष्ठस्य आचरणम्, अभ्यास और विघ्नों में धैर्य, उद्योग, पुरुषार्थ और विचारपूर्वक कर्म, पुरातन-नूतन विवेक, अन्वय-भावार्थ और स्रोत, सन्धि और समास अभ्यास
-
Chapter 7 उपायं चिन्तयेत् प्राज्ञस्तथापायं च चिन्तयेत्
पञ्चतन्त्र-कथा के माध्यम से सत्य, परधन में अलोभ, न्याय और उपाय के साथ अपाय-विचार की नीति।
Topics: आरम्भिक संवाद और परधन-नीति, धर्मबुद्धि-पापबुद्धि कथा-क्रम, चोरी, मिथ्या-साक्ष्य और न्याय, उपाय-अपाय नीति और धर्मदृष्टि, शब्दार्थ और धातुरूप संदर्भ, नित्यबहुवचनान्त और विशेषण-विशेष्य, क्तवतुप्रत्यय, तत्पुरुष और अभ्यास
-
Chapter 8 अन्नाद् आनन्दं प्रति
भृगु-वरुण संवाद में तप के द्वारा अन्न, प्राण, मन, विज्ञान और आनन्द के पञ्चकोषों से समग्र विकास की शिक्षा।
Topics: भृगु-वरुण संवाद और तप, अन्नमयकोष और अन्न-सम्मान, प्राणमयकोष और प्राणायाम, मनोमयकोष, विज्ञानमयकोष, आनन्दमयकोष, पञ्चकोष-क्रम और समग्र विकास, आत्मनेपदी, लोट्, वाच्य और तव्यत्-अनीयर
-
Chapter 9 कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः
एकचक्रम् रूपक में भीम की कृतज्ञता, क्षत्रिय-धर्म और बकासुर-वध का नाटकीय प्रसंग।
Topics: एकचक्रम् और बकासुर पूर्वकथा, कुन्ती की प्रतिज्ञा और प्रत्युपकार, पाण्डव-संवाद और भीम का संकल्प, भीम-बक संवाद और क्षत्रिय-धर्म, श्लोक-भावार्थ, शब्दार्थ, पर्याय और भाव, सन्धि, समास, विशेषण और वाच्य
-
Chapter 10 णमो अरिहन्ताणम्
ऋषभदेव/आदिनाथ के जीवन, लोककल्याण, त्याग, नवकारमन्त्र, जैन सिद्धान्त और प्राकृत-भाषा परिचय का पाठ।
Topics: ऋषभदेव का परिवार और प्रारम्भिक जीवन, राजधर्म, जीवन-कौशल और लोककल्याण, त्याग, उपवास और अक्षयतृतीया, केवलज्ञान, जैनसङ्घ और नवकारमन्त्र, जैन सिद्धान्त, त्रिरत्न और पञ्चमहाव्रत, प्राकृत भाषा और संस्कृत-प्राकृत सम्बन्ध, समास, सन्धि और वाक्य-परिवर्तन
-
Chapter 11 वर्णोच्चारण-शिक्षा २
स्थान, करण और पञ्च आभ्यन्तर-प्रयत्नों से वर्णों का शुद्ध उच्चारण समझना।
Topics: वर्णोत्पत्तेः तत्त्वानि, पञ्च आभ्यन्तर-प्रयत्नाः, व्यञ्जन-वर्गानुसार प्रयत्न, स्वराणां प्रयत्नः, स्वर-व्यञ्जनभेदः, शिक्षा-सूत्रस्मरणम्
-
Chapter 12 अन्वयः
श्लोकपदानां सम्बन्ध, दण्डान्वय, खण्डान्वय और अर्थबोध के सहकारि कारणों का अभ्यास।
Topics: अन्वयस्य आवश्यकता, दण्डान्वयविधिः, अध्याहारः, खण्डान्वयविधिः, सहकारि कारणानि
-
Chapter 13 समासः
समास, विग्रह, प्रधानता और तत्पुरुष-द्वन्द्व-बहुव्रीहि-अव्ययीभाव के प्रमुख भेदों का अभ्यास।
Topics: समासपरिभाषा, पूर्वपद-उत्तरपद, विग्रहद्वयम्, प्रधानता-निर्णयः, तत्पुरुषसमासः, द्वन्द्वसमासः, बहुव्रीहिसमासः, अव्ययीभावसमासः
-
Chapter 14 वाच्यम्
कर्तरि, कर्मणि और भावे प्रयोगों में विभक्ति, क्रियारूप और वाच्य-परिवर्तन सीखना।
Topics: वाच्यत्रयम्, कर्तरि प्रयोगः, कर्मणि प्रयोगः, यक् और कर्मणि क्रियारूप, भूतकाले क्त/क्तवतु, तव्यत्-अनीयर् प्रयोगः, भावे प्रयोगः
-
Chapter 15 शब्दरूपाणि
पुंलिङ्ग, स्त्रीलिङ्ग, नपुंसकलिङ्ग शब्दों की विभक्ति-वचन तालिकाओं और सुप्-प्रत्ययों का अभ्यास।
Topics: विभक्ति-वचन-पठनम्, नकारान्त पुंलिङ्गरूपाणि, सकारान्तादि पुंलिङ्गरूपाणि, स्त्रीलिङ्गरूपाणि, विशेष सन्धि-रूपाणि, नपुंसकलिङ्गरूपाणि, वाक्ये रूपप्रयोगः, सुप्-प्रत्ययाः
-
Chapter 16 धातुरूपाणि
परस्मैपदी और आत्मनेपदी धातुओं के लकार, पुरुष और वचनानुसार रूपों का अभ्यास।
Topics: धातु-लकार-पुरुष-वचन, पठ् लट् लकारः, णिच् प्रत्ययः, पठ् पञ्च लकाराः, आत्मनेपदी वृध्/वर्ध्, लभ् धातुरूपाणि, विशिष्टधातवः शीङ्-भुज्
Where does the study time go?
In Classes 9 and 10 many children leave home early and come back late after school and coaching. Self-study gets pushed into the last hour of the night, when they are too tired to think clearly. What helps most is knowing exactly which topics deserve that hour.
Tuition is fine, and plenty of children need it. But a tutor with eight or ten children in one batch cannot sit with each of them, and cannot always keep track of what the school did that week. Sometimes the tuition follows its own order of chapters, the child ends up juggling two plans for the same subject, and the confusion shows up in the next test.
NoTuition.in gives that small window some shape: the chapter your child is doing in school, a short activity, practice that explains every mistake, and a clear view for you of what needs work.
Practise Class 9 Sanskrit the way the book teaches it
The free plan opens one full chapter in every subject, so you can see how your child gets on before you pay anything.